1. Selektywność receptorowa

• β1 – kardiomiocyty (chronotropizm, inotropizm, dromotropizm), aparat przykłębuszkowy (uwalnianie reniny).
• β2 – mięśniówka gładka oskrzeli, naczyń obwodowych, macicy; hepatocyty (glikogenoliza); komórki β trzustki (insulina); kałiemia (wychwyt K⁺ do komórek).
• α1 – mięśniówka gładka naczyń (skurcz); blokowana przez wybrane leki III generacji.

Podział

• Nieselektywne (β1 ≈ β2): propranolol, nadolol, timolol, sotalol, pindolol, karwedilol, labetalol.
• Kardioselektywne (β1 ≫ β2): metoprolol, bisoprolol, atenolol, esmolol, betaksolol, acebutolol, nebivolol, celiprolol.

Znaczenie kliniczne

• Bezpieczeństwo oddechowe – kardioselektywność redukuje (nie eliminuje) ryzyko skurczu oskrzeli; preferowana u chorych z POChP/astmą, jeżeli β-bloker jest wskazany.
• Naczynia obwodowe – mniejszy odruchowy skurcz (β2-blokada z odsłonięciem α1) – istotne w chorobie tętnic obwodowych i objawie Raynauda.
• Metabolicznie – mniejsze maskowanie hipoglikemii u chorych na cukrzycę leczonych insuliną; mniej niekorzystny wpływ na profil lipidowy.
• Selektywność jest zależna od dawki – przy wyższych dawkach β1-selektywność zanika („relatywna kardioselektywność").

2. Wielofunkcyjność III generacji

β-blokery III generacji łączą blokadę receptora β z dodatkowym mechanizmem wazodylatacyjnym. Trzy zasadnicze ścieżki:

• Blokada α1 – karwedilol, labetalol (oba: nieselektywne β + α1).
• Generacja NO (zwiększone uwalnianie z śródbłonka, m.in. przez β3) – nebivolol (kardioselektywny β1 + wazodylatacja zależna od NO).
• Aktywność antyoksydacyjna – wyraźna w przypadku karwedilolu.

Znaczenie kliniczne

• Obniżenie obwodowego oporu naczyniowego bez odruchowej tachykardii (zablokowanej β1-adrenolizą).
• Korzystny profil hemodynamiczny w HFrEF – karwedilol i nebivolol obok bisoprololu i metoprololu CR/XL należą do leków o udowodnionym wpływie na śmiertelność.
• Lepszy profil metaboliczny (insulinowrażliwość, lipidy) w porównaniu z klasycznymi β-blokerami I/II generacji.
• Karwedilol – jedyny β-bloker o istotnej aktywności antyoksydacyjnej (wymiatanie ROS, hamowanie peroksydacji lipidów).

3. Wewnętrzna aktywność sympatykomimetyczna (ISA)

ISA = częściowa aktywność agonistyczna β-blokera względem receptora β.
Lek wiąże się z receptorem i:
- przy niskim napędzie adrenergicznym (spoczynek) → nieznacznie pobudza receptor,
- przy wysokim napędzie (wysiłek, stres) → działa jako antagonista, kompetycyjnie wypierając katecholaminy.

Przedstawiciele

• Kardioselektywne z ISA: acebutolol, celiprolol (xamoterol – historyczny).
• Nieselektywne z ISA: pindolol, penbutolol, karteolol, oksprenolol.

Znaczenie kliniczne

• Mniejsza spoczynkowa bradykardia i mniejszy spadek rzutu serca – teoretyczna zaleta u chorych z bradykardią graniczną.
• Mniejszy efekt naczynioskurczowy obwodowo; mniej niekorzystny wpływ na profil lipidowy.
• Główne ograniczenie: β-blokery z ISA nie redukują śmiertelności sercowo-naczyniowej – brak korzyści (a w części analiz pogorszenie rokowania) w:
  • profilaktyce wtórnej po zawale serca,
  • HFrEF.
• W praktyce intensywistycznej i kardiologicznej β-blokery z ISA są dziś marginalne; preferuje się leki bez ISA o udowodnionym wpływie na śmiertelność (bisoprolol, karwedilol, metoprolol bursztynian, nebivolol).

4. Tabela porównawcza

Legenda: „+" – cecha obecna; „—" – brak; MSA – membrane stabilizing activity (aktywność stabilizująca błonę, podobna do leków klasy I antyarytmicznych); t½ – okres półtrwania.